ทำไม “โรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับ” คือ แบตเตอรี่ธรรมชาติตอบโจทย์เมืองไทย?
ในการเปลี่ยนผ่านสู่ยุคพลังงานสะอาด หลายคนมักนึกถึง ระบบแบตเตอรี่กักเก็บพลังงาน (BESS) แต่ในความเป็นจริง "โรงไฟฟ้าพลังน้ำแบบสูบกลับ" (Pumped Storage Hydropower: PSH) ถือเป็นอีกหนึ่งเทคโนโลยีกักเก็บพลังงานขนาดใหญ่ที่คุ้มค่าและเหมาะกับบริบทของประเทศไทยมากกว่า
หลักการทำงาน: แบตเตอรี่ขนาดยักษ์จากธรรมชาติ
- ช่วงไฟเหลือ (เช่น กลางวันจากโซลาร์เซลล์): ใช้ไฟฟ้าส่วนเกินสูบน้ำจากอ่างเก็บน้ำด้านล่างขึ้นไปเก็บไว้ในอ่างด้านบน
- ช่วงไฟพีก (ความต้องการใช้ไฟฟ้าสูง): ปล่อยน้ำให้ไหลกลับลงมาหมุนกังหันเพื่อผลิตไฟฟ้าส่งเข้าระบบทันที
เปรียบเทียบจุดเด่น: แบตเตอรี่ (BESS) vs. พลังน้ำสูบกลับ (PSH)
- อายุการใช้งาน: แบตเตอรี่ BESS มีอายุการใช้งานสั้นกว่าอยู่ที่ราว 10–15 ปี ในขณะที่โรงไฟฟ้าพลังน้ำสูบกลับสามารถใช้งานได้ยาวนานเกิน 50 ปีขึ้นไป
- ความจุและการรองรับ: แบตเตอรี่เหมาะกับระบบขนาดเล็กถึงกลาง แต่ PSH สามารถกักเก็บพลังงานปริมาณมหาศาลได้ในระดับหลายพัน megawatt-hour
- ข้อจำกัดเรื่องสภาพอากาศ: แบตเตอรี่ BESS ส่วนใหญ่ถูกออกแบบจากประเทศเมืองหนาว เมื่อนำมาใช้ในไทยที่ฤดูร้อนอุณหภูมิสูงกว่า 40°C ความร้อนสะสมจะทำให้เซลล์เสื่อมเร็วขึ้น และต้องเสียค่าใช้จ่ายเพิ่มระบบระบายความร้อน ขณะที่ PSH อาศัยน้ำและภูมิประเทศ จึงแทบไม่ได้รับผลกระทบจากอุณหภูมิ
- ความคุ้มค่า: แม้ PSH จะมีต้นทุนการก่อสร้างเริ่มต้นสูงและต้องใช้พื้นที่เฉพาะ แต่หากมองในระยะยาวหลายสิบปี ถือว่ามีความคุ้มค่าและมีความเสถียรมากกว่าในหลายพื้นที่ของไทย
โครงการในประเทศไทย
- ปัจจุบัน: โครงการลำตะคองชลภาวัฒนา จังหวัดนครราชสีมา มีกำลังผลิตรวม 1,000 เมกะวัตต์ ถือเป็นระบบกักเก็บพลังงานขนาดใหญ่ที่สุดของประเทศ
- แผนพัฒนาเพิ่มเติม (กฟผ.): เตรียมขยายโครงการไปยังพื้นที่เขื่อนจุฬาภรณ์ เขื่อนวชิราลงกรณ์ และเขื่อนกะทูน รวมกำลังผลิตเพิ่มเติมอีกกว่า 2,400 เมกะวัตต์ เพื่อรองรับพลังงานหมุนเวียนในอนาคต
- ข้อคิดจากผู้เชี่ยวชาญ (ดร.ณัทกฤช อภิภูชยะกุล): เทคโนโลยีที่ประสบความสำเร็จในต่างประเทศอาจไม่ได้เหมาะกับไทยเสมอไป การวางแผนพลังงานของประเทศจึงต้องนำปัจจัยด้านภูมิศาสตร์ สภาพแวดล้อม และภูมิอากาศจริงมาพิจารณาควบคู่กัน ไม่ใช่มองแค่ตัวเลขต้นทุนหรือประสิทธิภาพตามทฤษฎีเท่านั้น
