ส่องยุทธศาสตร์จัดการ "ซากแบตฯ EV" บทเรียนระดับโลกสู่อนาคตอุตสาหกรรมไทย
การเติบโตอย่างก้าวกระโดดของรถยนต์ไฟฟ้า (EV) นำมาซึ่งความท้าทายครั้งใหญ่ในอีก 5-15 ปีข้างหน้า นั่นคือ "การจัดการซากแบตเตอรี่ลิเธียมไอออน" ที่หมดอายุการใช้งาน (อายุเฉลี่ย 8-15 ปี) ซึ่งหากบริหารจัดการไม่ดีจะกลายเป็นมลพิษ แต่ถ้าจัดการได้อย่างถูกวิธี ซากเหล่านี้จะกลายเป็น "ขุมทรัพย์แร่ธาตุมูลค่าสูง" เช่น ลิเทียม นิกเกิล และโคบอลต์ ทันที
สำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม (สศอ.) ของไทย จึงกำลังเร่งจัดทำยุทธศาสตร์การจัดการซากแบตเตอรี่แบบครบวงจรตามแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) เพื่อผลักดันให้ไทยเป็นศูนย์กลางอุตสาหกรรม EV ของภูมิภาคอย่างยั่งยืน
บทเรียนและแนวทางจาก 4 มหาอำนาจของโลก
- สหภาพยุโรป (EU): เน้นความรับผิดชอบของผู้ผลิตตลอดวงจรชีวิต ใช้กฎระเบียบ EU Battery Regulation บังคับให้ผู้ผลิตต้องรับผิดชอบแบตเตอรี่ตั้งแต่ต้นจนจบ และริเริ่มระบบ "Battery Passport" หรือหนังสือเดินทางดิจิทัล เพื่อตรวจสอบประวัติ ส่วนประกอบ และแหล่งที่มาได้อย่างโปร่งใส
- จีน: ผู้นำโลกด้านปริมาณและการรีไซเคิลครบวงจร บังคับค่ายรถและผู้ผลิตแบตเตอรี่เก็บคืนซาก โดยมีโรงงานรีไซเคิลที่ขึ้นทะเบียนกว่า 156 แห่งทั่วประเทศ รองรับได้กว่า 3.79 ล้านตันต่อปี มุ่งเน้นการดึงแร่ธาตุกลับมาใช้เพื่อลดการทำเหมืองและลดการพึ่งพาวัตถุดิบภายนอก
- สหรัฐอเมริกา: สร้างห่วงโซ่อุปทานแบบปิดวงจร (Closed-loop) เน้นอุดหนุนการวิจัยผ่านโครงการ ReCell Center ของกระทรวงพลังงาน (DOE) เพื่อดึงวัสดุจากซากแบตเตอรี่กลับมาหมุนเวียนผลิตเป็นแบตเตอรี่ก้อนใหม่ภายในประเทศ เสริมความมั่นคงทางพลังงานในระยะยาว
- ญี่ปุ่น: เน้นการยืดอายุการใช้งาน (Second Life) ก่อนรีไซเคิล นำแบตเตอรี่ EV ที่เสื่อมสภาพจากการขับขี่ (ซึ่งยังมีประสิทธิภาพเหลือกว่า 70-80%) มาเปลี่ยนเป็นระบบกักเก็บพลังงาน (ESS) สำหรับอาคาร โรงงาน หรือสถานีชาร์จไฟ ถือเป็นการยืดอายุทรัพยากรให้คุ้มค่าที่สุดก่อนเข้าโรงงานรีไซเคิล
โอกาสและความท้าทายของประเทศไทย
ประเทศไทยมีข้อได้เปรียบจากการเป็นฐานการผลิตยานยนต์หลักของอาเซียนและมีตลาด EV ที่เติบโตอย่างรวดเร็ว การเปลี่ยน "ของเสีย" ให้เป็น "ทรัพยากรแห่งอนาคต" ผ่านยุทธศาสตร์ที่ชัดเจน จะช่วยลดการพึ่งพาการนำเข้าวัตถุดิบ เพิ่มความมั่นคงทางพลังงาน และสร้างความได้เปรียบในการแข่งขันบนเวทีโลกยุคเศรษฐกิจสีเขียวได้อย่างยั่งยืน
